Ngày 21 tháng 09 năm 2026 — Rủi ro lạm phát toàn cầu đang ngày càng mở rộng khi cú sốc năng lượng mới nhất không chỉ dừng lại ở dầu thô mà đã lan sang chuỗi cung ứng diesel, vận tải biển và thực phẩm. Giá diesel bán lẻ tại Mỹ lần đầu tiên vượt mốc 6,50 USD/gallon, trong khi sự gián đoạn dòng chảy năng lượng tại Trung Đông và công suất lọc dầu của Nga đang thắt chặt thị trường nhiên liệu tinh chế. Cùng lúc đó, tình trạng đứt gãy xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen đang buộc các nhà nhập khẩu phải chuyển hướng sang các nhà cung cấp thay thế và những tuyến đường biển dài hơn, tạo ra một nguồn áp lực chi phí mới.
Giá Diesel Phát Tín Hiệu Thắt Chặt Nguồn Cung Năng Lượng Diện Rộng
Đà tăng mới nhất của giá diesel tại Mỹ cho thấy sự dịch chuyển trong cấu trúc của cú sốc năng lượng. Giá diesel bán lẻ trung bình toàn quốc đã chạm mức 6,505 USD/gallon vào ngày 19/09, theo dữ liệu của AAA báo cáo trong tuần này, trong khi giá xăng dao động quanh mức 4,48 USD/gallon. Khoảng cách chênh lệch xấp xỉ 2 USD/gallon này nhấn mạnh mức độ khan hiếm của thị trường nhiên liệu tinh chế.
Áp lực giờ đây không chỉ tập trung vào nguồn cung dầu thô. Công suất lọc dầu, lượng hàng tồn kho sản phẩm tinh chế và năng lực vận tải đang trở thành những rào cản ngày càng lớn. Những gián đoạn gần đây tại Eo biển Hormuz đã làm sụt giảm nghiêm trọng lưu lượng tàu thuyền đi qua một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới. Reuters đưa tin chỉ có 12 tàu chở hàng hóa đi qua eo biển này trong dịp cuối tuần, giảm mạnh so với khoảng 125 tàu mỗi ngày trước khi xảy ra xung đột, mặc dù tổng lưu lượng dầu từ Trung Đông vẫn duy trì được sự phục hồi tương đối.
Trong khi đó, công suất lọc dầu của Nga cũng đang chịu áp lực đáng kể. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) báo cáo công suất lọc dầu của Nga đã giảm xuống còn 3,8 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 6, thấp hơn khoảng 30% so với một năm trước, trong khi sản lượng diesel ước tính cũng sụt giảm gần 30%. Để bảo vệ nguồn cung nội địa, Nga sau đó đã buộc phải áp đặt các lệnh hạn chế xuất khẩu nhiên liệu.
Tổng hợp lại, những gián đoạn này đang bóp nghẹt nguồn cung các sản phẩm tinh chế ngay cả khi nguồn cung dầu thô không sụt giảm cùng tốc độ. Vì diesel được sử dụng rộng rãi cho xe tải, máy móc nông nghiệp, vận tải biển, đường sắt và thiết bị công nghiệp, chi phí diesel đắt đỏ có thể lan tỏa khắp nền kinh tế một cách sâu rộng hơn nhiều so với một đợt tăng giá xăng tạm thời.
Gián Đoạn Tại Biển Đen Mở Ra Kênh Lạm Phát Thực Phẩm Thứ Hai
Một nguồn áp lực lạm phát thứ hai đang dần lộ diện từ thị trường thương mại ngũ cốc Biển Đen.
Nga và Ukraine vẫn là những bên tham gia chính trên thị trường lúa mì toàn cầu, trong khi Biển Đen là hành lang xuất khẩu sống còn đối với các mặt hàng nông sản. Những cuộc tấn công gần đây vào các cảng, trạm trung chuyển ngũ cốc và tàu thương mại đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng, buộc các nhà xuất khẩu và nhập khẩu phải tìm kiếm tuyến đường thay thế. Rủi ro gia tăng cũng đẩy cước vận tải và phí bảo hiểm hàng hải lên cao.
Tác động này ngày càng thể hiện rõ trên thị trường lúa mì toàn cầu. Đầu tháng 9, S&P Global báo cáo rằng sự gián đoạn leo thang tại Biển Đen đã đẩy người mua chuyển hướng sang các nguồn cung thay thế bao gồm Úc và Bắc Mỹ, khiến giá lúa mì tại một số thị trường này tăng vọt.
Do đó, vấn đề không hẳn là sự thiếu hụt ngũ cốc đơn thuần. Thay vào đó, thách thức nằm ở việc ngũ cốc có thể được vận chuyển đi đâu và hiệu quả như thế nào. Các tuyến đường thay thế kéo theo khoảng cách xa hơn, cước phí vận tải đắt đỏ hơn, phí bảo hiểm cao hơn và tình trạng tắc nghẽn hạ tầng. Những chi phí này cuối cùng sẽ dội lên vai các nhà nhập khẩu, các đơn vị chế biến thực phẩm và người tiêu dùng.
Điều này tạo ra một kênh lạm phát bổ sung song song với năng lượng. Nếu chi phí diesel, phân bón, ngũ cốc và vận tải đồng loạt tăng giá, các doanh nghiệp sẽ đối mặt với áp lực lớn hơn trong việc chuyển phần chi phí vận hành đắt đỏ này vào giá bán cuối cùng.
Chi Phí Năng Lượng Và Thực Phẩm Gây Khó Cho Cuộc Chiến Chống Lạm Phát Của Fed
Những hệ lụy lạm phát diện rộng này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với định hướng chính sách tiền tệ của Mỹ.
Chủ tịch Fed chi nhánh Minneapolis, Neel Kashkari, phát biểu vào ngày 20/09 rằng lạm phát vẫn còn quá cao trên toàn nền kinh tế Mỹ ngay cả khi loại trừ các mặt hàng biến động như năng lượng và thực phẩm. Ông đặc biệt chỉ ra áp lực dai dẳng trong nhóm ngành dịch vụ, một minh chứng cho thấy bức tranh lạm phát hiện tại không thể chỉ được giải thích bằng giá dầu.
Sự phân định này rất quan trọng bởi vì một cú sốc năng lượng ban đầu có vẻ như chỉ mang tính chất tạm thời. Nếu giá dầu thô cuối cùng hạ nhiệt, tác động trực tiếp từ nhiên liệu có thể mờ nhạt dần. Tuy nhiên, quá trình truyền dẫn chi phí sang cước vận tải, sản xuất, nông nghiệp, chế biến thực phẩm và dịch vụ có thể mất nhiều thời gian hơn để đảo ngược.
Do đó, rủi ro cốt lõi là sự truyền dẫn chi phí thứ cấp: Đứt gãy năng lượng → chi phí diesel tăng → chi phí sản xuất và vận tải tăng → giá cả hàng hóa và thực phẩm tăng → áp lực lạm phát diện rộng.
Nếu chuỗi phản ứng này kéo dài, lạm phát có thể tiếp tục neo cao ngay cả sau khi giá dầu thô bình ổn. Điều đó sẽ gây khó khăn hơn cho các ngân hàng trung ương lớn trong việc nhanh chóng nới lỏng chính sách tiền tệ và có thể duy trì các điều kiện tài chính thắt chặt trong thời gian dài hơn.
Lãi Suất Cao Chạm Trán Vùng Đệm Tài Khóa Thu Hẹp
Bài toán lạm phát cũng đang diễn ra trong bối cảnh khối nợ công toàn cầu ngày một phình to.
Báo cáo Giám sát Tài khóa (Fiscal Monitor) tháng 4/2026 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nợ công toàn cầu sẽ tăng từ mức dưới 94% GDP vào năm 2025 lên 100% GDP vào năm 2029. IMF cũng nhấn mạnh gánh nặng trả lãi đang gia tăng và áp lực tài khóa bổ sung liên quan đến cuộc xung đột ở Trung Đông.
Điều này tạo ra một môi trường chính sách phức tạp hơn. Lạm phát cao có thể đòi hỏi chính sách tiền tệ thắt chặt, trong khi lãi suất cao lại làm phình to chi phí trả nợ của chính phủ. Cùng lúc đó, các chính phủ có thể đối mặt với sức ép phải tung ra các gói hỗ trợ tài khóa khi hộ gia đình và doanh nghiệp lao đao vì giá năng lượng và thực phẩm đắt đỏ.
Sự kết hợp này có thể làm thu hẹp dư địa can thiệp chính sách. Các chính phủ sẽ phải chật vật tìm cách cân bằng giữa việc kiềm chế lạm phát với chi phí hỗ trợ người tiêu dùng, duy trì hoạt động kinh tế và quản lý gánh nặng nợ vốn đã quá lớn.
Đối với thị trường toàn cầu, câu hỏi quan trọng giờ đây vượt ra ngoài việc liệu giá dầu thô có tiếp tục tăng hay không. Giới đầu tư sẽ cần theo dõi sát sao liệu sự gián đoạn trong nguồn cung nhiên liệu tinh chế, vận tải biển và nông sản có bắt đầu cộng hưởng với nhau hay không.
Nếu điều kiện vận tải ở Trung Đông, công suất lọc dầu của Nga và hoạt động xuất khẩu ngũ cốc từ Biển Đen tiếp tục bị bóp nghẹt, giá diesel và thực phẩm có thể trở thành những nguồn lạm phát quan trọng không kém gì bản thân dầu thô. Kịch bản đó sẽ đẩy các ngân hàng trung ương vào thế đối mặt với một vấn đề lạm phát dai dẳng hơn, trong khi các nền kinh tế nặng nợ phải chống đỡ với chi phí huy động vốn đắt đỏ và một vùng đệm tài khóa ngày càng thu hẹp.
Đây là phiên bản tiếng Việt chính thức. Vui lòng nhấn vào đây để xem bản gốc.
